وى از خطرات دشمن اقدامات لازم را مبذول دارد . از اين رو ، ضمن معرفى وى به اصحاب و ياران خود به عنوان پيشواى آيندهء آنان ، در مناسبتهاى مختلف ، پيش از شهادتش ، يك وصيت نامه سياسى تنظيم كرد و در اختيار مقامات دولتى گذاشت . حضرت ، در اين وصيّت نامه به جاى يك نفر پنج نفر را وصىّ خود قرار داد : منصور ، خليفه عباسى ؛ محمد بن سليمان ، فرماندار مدينه ؛ عبداللَّه بن جعفر ؛ موسى بن جعفر و حُمَيْدَه . منصور كه پس از شهادت امام صادق ( ع ) فرمان شناسايى جانشين آن حضرت و قتل وى را به فرماندار مدينه صادر كرده بود ، وقتى توسط فرماندار مدينه در جريان اين وصيّت نامهء امام ( ع ) قرار گفت ، درمانده شد و در پاسخ كارگزار خود كه كسب تكليف كرده بود كداميك از آنان را بكشد ، گفت : هيچ راهى براى كشتن آنان وجود ندارد . « 1 » و امام ( ع ) با اين وصيت نامه جان فرزندش را از خطر حتمى حفظ كرد . تاريخ شهادت بنابر نقل مشهور ، امام صادق ( ع ) در 25 ماه شوال ، سال 148 هجرى قمرى پس از 34 سال امامت ، در سن 65 سالگى به دست عوامل منصور مسموم شد و به شهادت رسيد . « 2 » امام كاظم ( ع ) پيكر مطهر پدر بزرگوارش را در ميان دو تكه پارچه سفيد كه لباس احرام آن حضرت بود ، به اضافهء پيراهن متعلق به آن حضرت و دستارى كه يادگار جدّش امام سجاد ( ع ) بود و نيز در ميان بُرْدى كه آن را به چهل دينار خريده بود پيچيد ، « 3 » و پس از اقامه نماز بر آن ، او را در بقيع در كنار پدرش امام باقر و جدش امام سجاد و جدّ مادرىاش ، امام مجتبى عليهم السّلام ، به خاك سپرد . هنگامى كه پيكر مطهّر امام ( ع ) رابه طرف بقيع مىبردند ، ابو هريره عِجْلى ، از شعراى اهل بيت و ارادتمندان ايشان ، در رثاى آن حضرت اشعارى سرود كه برخى از

--> ( 1 ) - كافى ، ج 1 ، ص 310 و المجالس السنّية ، ج 2 ، ص 367 . ( 2 ) - بحار الانوار ، ج 47 ، ص 1 . ( 3 ) - كافى ، ج 1 ، ص 476 .